Сапа

1-күн: Фактілер мен түп тамырлар – Сапаның негізгі құралдары

Күннің фокусы: Шынайы мәліметтерді жинауды үйрену, мәселелерді құрылымдау және фактілерді пікірлерден ажырату.

Кіріспе блок

• Курс ашылуы: мақсаттар, күтілімдер, «гемба – негізгі мұғалім» ережесі.
• TQM деген не: сапаны бақылаудан сапаны жалпы басқаруға дейін эволюциясы.
• PDCA циклі – TQM жүрегі.
• Жеті сапа құралы: шолу және PDCA-дағы орны.

Практика: «Өндіріс» іскерлік ойыны

• Өндірістік желімен танысу: учаскелер (динще, корпус, аяқтар, қалақтар/қанаттар, алдын ала жинақтау, соңғы жинақтау, ОТК).
• 1-раунд: «3 тікұшақ, 3 ұшақ, 4 қайық» тапсырысын жинақтау
• Нәтижелерді тіркеу: уақыт, ақаулар саны, аяқталмаған жұмыс.

1-модуль: Фактілерді жинау – Бақылау парақтары және стратификация

• Мини-дәріс: деректерді қалай және қайда жинау керек. Тек ОТК-де ғана жинақтау қатесі.
• Ойындағы жаттығу:
• Әрбір учаске үшін бақылау парақтарының әзірленуі.
• Ақаулардың учаскелер, операторлар, бұйымдар түрлері арқылы стратификациясы.
• Талдау: қай учаске ең көп ақаулар мен ақаулық береді?

2-модуль: Басымдықтарды іздеу – Парето диаграммасы

• Мини-дәріс: 20/80 ережесі, Парето диаграммасын құру.
• Жаттығу: 1-раунд бақылау парақтарының негізінде Парето ақаулар диаграммасын салу.
• Қорытынды: ақаулардың 2-3 түрі 80% жоғалтуларды береді (оларды ертең талдаймыз).

3-модуль: Негізгі себептерді іздеу – Исикава диаграммасы («балық сүйегі»)

• Мини-дәріс: ми шабуылын қалай ұйымдастыру керек, 6М (Адам, Машина, Материал, Әдіс, Өлшем, Ортаны) санаттарын.
• Жаттығу (топтарда): Паретодан негізгі ақау үшін Исикава диаграммасын құрастыру.
• Тексеру: қай гипотезалар бүгін тексерілуі мүмкін?

Күннің қорытындылары

• Рефлексия: фактілер болжамдардан немен ерекшеленеді?
• Үй тапсырмасы: екінші раундта бір гипотезаны тексеру үшін қандай деректер жинау керегін ойлап табу (мысалы, ақаулықты жинау уақытымен байланыстыру).

2-күн: Талдау, гипотезалар және процесті басқару

Күннің фокусы: Сандық талдау, гипотезаларды тексеру және статистикалық бақылау жүйесінің енгізілуі.

Кіріспе блок

• Бірінші күннің рефлексиясы, үй тапсырмасын талдау.
• Себепті қалай тексеру керектігі, болжам жасау емес: PDCA циклі тәжірибеде.

4-модуль: Таралу талдауы – Гистограмма және ұсақ диаграммасы

• Мини-дәріс: гистограмма – «таралудың фотосуреті». Ұсақ диаграммасы – екі айнымалының қатынасын тексеру.
• Ойынды тәжірибеге қолдану (2-раунд): сол тапсырысты жинау, бірақ қосымша өлшемдермен.
• Әр бұйымның жинау уақытын өлшеу (секундомер).
• Әр бұйымдағы ақаулар санын тіркеу.
• Катерлер үшін жинақтау уақытының гистограммасын құрастыру.
• «Жинақтау уақыты → ақаулар саны» диаграммасын салу.
• Интерпретация: байланыс бар ма? Ия болса, қандай (оң, теріс, жоқ)?

5-модуль: Тұрақтылықты басқару – Шухарт бақылау карталары

• Мини-дәріс: кездейсоқ және ерекше вариация. Процеске зиянын тигізбеу.
• Практика: сағат сайын немесе раундтар бойынша 5 катердегі ақаулар санын бақылау кестесін құру.
• Жаттығу: 2-раундта «ерекше себептер» болды ма (шектерден шығу, 7 нүктеден тұратын сериялар ж.б.).

6-модуль: Жақсартуларды енгізу – TQM тәжірибесі ойында

• 3-раунд: алынған деректер негізінде өзгерістер енгізесіз (мысалы, ақаулы учаскеде нұсқауды өзгерту, визуалды бақылау енгізу, операторды қайта оқыту).
• Деректерді қайтадан жинау – сол бақылау парақтары.
• 1, 2, 3 раундтарының нәтижелерін салыстыру: ақаулар, уақыт, өнімділік өзгерді ме?

Күннің қорытындылары

• Статистика қандай пайда берді? Қандай жетілдірулер жұмыс істеді, ал қайсысы жоқ?
• Гембаға шығуға дайындық: нақты цехта қандай деректер мен құралдар қажет болады?

3-күн: Гемба – нақты өндіріс және аттестация

Күннің фокусы: Қолданыстағы процессте дағдыларды дамыту, шығындарды анықтау, жақсарту ұсыныстарын беру.

Гембаға шығу

• Қысқаша брифинг: қауіпсіздік ережелері, бақылау этикасы, күннің мақсаты.
• Мини-топтарға бөлу (3-4 адамнан).

7-модуль: Нақты учаскеде (гемба) тәжірибелік жұмыс

Әр топ 7 құралға бейімделген гемба-бақылау парағын алады:

1. Бақылау парағы – сағат ішінде байқалған барлық ақаулар/ауытқуларды тіркеу.
2. Стратификация – жұмыс орындары, ауысымдар, өнім түрлері бойынша.
3. Парето диаграммасы (қайтарылғаннан кейін) – негізгі мәселелерді айқындау.
4. Исикава диаграммасы – белгілі бір мәселе үшін операторлардың қатысуымен себеп-салдарлы схема құру.
5. Гистограмма – параметрді (уақыт, өлшем, температура) өлшеуге болатын болса, деректер жинау.
6. Ұсақ диаграмма – гипотезаны тексеру (мысалы, «құрал ауыстыру уақыты → тегістік»).
7. Бақылау картасы – қолда бар деректер бойынша (егер архив бар болса) процес тұрақтылығын бағалау.

• Қосымша: PDCA циклінің сақталуын, стандарттауды, визуалдық басқаруды бақылау.

8-модуль: Нәтижелерді өңдеу және презентация

• Топтар далалық жазбаларды жүйелейді, диаграммалар құрастырады (флипчарт немесе ноутбук).
• Әр топ 3 минуттық баяндама дайындайды:
• Қандай негізгі мәселе анықталды.
• Қай құрал оны көруге көмектесті.
• Жақсарту үшін бір ұсыныс (PDCA аясында әрекет).

Курсты аяқтау

• Тестілеу (20 мин): 7 құралды, TQM принциптерін, PDCA циклін түсінуді тексеру.
• Дөңгелек үстел – рефлексия: қандай құралдарды ертең өз жұмысында енгізуге болады?
• Сертификаттарды тапсыру (олардың қайда сақталғанын көрсету), кері байланыс жинау.